تبلیغات
SURES - کلیسای سن استپانوس

SURES

من ترسیم کردن را به حرف زدن ترجیح میدهم، زیراترسیم کردن سریعتر است و مجال کمتری برای دروغ گفتن باقی میگذارد

سه شنبه 10 اسفند 1389

کلیسای سن استپانوس

نویسنده: REZA deylami   

کلیسای سن استپانوس یا سنت استپانوس دومین کلیسای مهم ارامنه ایران است که از نظر اهمیت بعد از قره‌کلیسا قرار می‌گیرد[۱] این بنا در استان آذربایجان شرقی در ۱۷ کیلومتری غرب شهر جلفا و در فاصله ۳ کیلومتری کرانه جنوبی رودخانه ارس در محلی به نام قزل وانک (صومعه سرخ) واقع شده است. این کلیسا در سده نهم میلادی ساخته شده است ولی به علت زلزله دچار آسیب‌های جدی شده بود که در دوران صفویه مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت.

کلیه محوطه کلیسا در قلب کوه‌ها و در میان طبیعت سبز منطقه مرزی جلفا و جمهوری آذربایجان قرار گرفته است.

این کلیسا مورد احترام تمام مسیحیان و تقریبا تمامی ادیان است اما در واقع به شاخه مسیحیان گریگوری (پیروان گریگور روشنگر) که ساکن ارمنستان هستند تعلق دارد. در یک روز از سال هزاران نفر از ارمنیان در این نقطه گردهم می‌آیند تا ضمن زیارت، مراسم و مناسک خاص خود را به‌جای آورند.

نام بنا

سنت استپانوس برگرفته شده از نام استپانوس ( یا همان استفان در زبان ارمنی) شهید اول راه مسیحیت است و در اغلب کشورهای جهان کلیساهای متعددی با همین نام وجود دارد. علاوه برآن به دلیل قرارگرفتن کلیسا در روستای «دره شام» به‌این نام نیز خوانده می‌شود. همچنین به دلیل متروکه بودن محل، به خارابا کلیسا نیز شهرت دارد.

سنت استپانوس یا سنت استفان اولین شهید راه مسیحیت است که در ۲۶ دسامبر سال ۳۶ میلادی در اورشلیم توسط یهودیان سنگسار شد.

تاریخچه و سبک معماری

درباره تاریخ بنای کلیسا، اظهارات گوناگونی ابراز شده‌است. عده‌ای آن را از بناهای اوائل مسیحیت، می‌دانند برخی چون تاورنیه بنای آن را به دوره صفویه نسبت می‌دهند. در حالی که شیوه معماری بنا، مصالح ساختمانی و تزئینات مفصل و زیبای آن مؤید این مطلب است که کلیسا همانند و هم زمان با کلیساهائی چون طاطائوس در بین قرن چهارم تا ششم هجری (دهم تا دوازدهم میلادی) ساخته شده است و سبک معماری آن تلفیقی از شیوه‌های مختلف معماری اورارتو، اشکانی و رومی است که بعد از به وجود آمدن بناهای شگرف سنتاچمیادیزین، طاطائوس و آختامار و سنت استپانوس به شیوه معماری ارمنی شهرت یافت.

مشخصات بنا

این کلیسا در محوطه‌ای محصور از درختان و دره سرسبزی واقع شده و حصار سنگی که بنا را احاطه نموده بارویی است بلند با هفت برج نگهبانی و پنج پشت استوانه‌ای سنگی مانند دژهای مستحکم دوره ساسانی و قرون اولیه اسلام. دروازه این بارو در وسط دیوار غربی تعبیه شده و دارای دری چوبی وآهن کوبی شده است. در پایه‌های طرفین و طاق جناغی آن سنگ تراش با حجاری‌های ظریف به‌کار رفته و نقش برجسته‌ای از مریم و کودکی عیسی در پیشانی طاقنمای آن به‌چشم می‌خورد. این کلیسا دارای سه ساختمان اصلی و مشخص و همچنین قسمتهای فرعی مختلفی است. سه قسمت اصلی عبارتند ار: نماز خانه اصلی، اجاق دانیال، برج ناقوس.

نمازخانه اصلی

نمازخانه در زمینی به ابعاد ۱۶ در ۲۱ متر بنا شده است. در ورودی منبت‌کاری با تزئینات بسیار زیبای آن در وسط ضلع غربی تعبیه شده و از آثار نفیس اوایل دوره قاجاریه و احتمالاَ زمان عباس میرزا السلطنه فرزند فتحعلی‌شاه به‌شماره می‌آید. حجاری پایه‌ها و طاق‌نماها و نیم‌ستون‌ها و زنجیره‌های جوانب و مقرنس‌کاری‌ها و تزئینات طاق سردر به قدری بدیع است که بی شک از شاهکارهای هنر حجاری محسوب می‌شود.

نقش برجسته‌هایی از حواریون و قدیسین و فرشتگان بر پیشانی طاق‌نماهای اضلاع شانزده گانه گریوگنبد که در حقیقت پاطاق گنبد زیبای نمازخانه کلیسا محسوب می‌شود مشاهده می‌گردد، پوشش این گنبد به صورت هرمی با سبک خیاری سی و دو پهلوئی است که بر روی یک پلان ستاره شکل شانزده‌پر قرار دارد. داخل طاق‌نماهای گریوگنبد یک در میان پنجره‌ای تعبیه شده که طاق هلالی تودر توئی دارد و بالاتر از پنجره، تصویر برجسته یکی از حواریون در داخل قابی چهار گوش نمای بیرونی آن را زینت می‌دهد. کتیبه‌ای از سنگ ماسه‌ای سرخ رنگ به‌خط نستعلیق بر بالای در ورودی و زیر طاق مدخل کلیسا به‌چشم می‌خورد که مورخ به سال ۱۲۴۵ هجری قمری مبنی بر خرید قریه دره شام جلفا توسط عباس میرزا ناب السلطنه فرزند فتحعلیشاه از مجبعلی بیگ نخجوانی به مبلغ سیصد تومان و وقف آن به کلیسای سنت استپانوس است.

در عصر سلطنت اعلی حضرت قدر قدرت، قضا تؤامان، سکندر حشمت، دارا دربان، نواب اشرف، حضرت نایب السلطنة العلیه، عباس میرزا، ارواحنا فداه که خلف ارشد نامدار جمجاه، ظل الله، فتحعلیشاه قاجار است ابقی الله عمره و سلطنة و ادام الله ملکه که مرحمت بی‌نهایت درباره کمترین دعاگو سرکیس ولد استپان خلیفه جلفای من قراء نخجوان داشت، و گویا که حسن خدمت کمترین در پیشگاه حضور والا جلوه‌گر شده بود، بنابر این قریه دره شام را در تاریخ سنه ۱۲۴۶ به این کمترین که دعاگوی دولت ابد مدت شاهی بودم تیول مرحمت فرمودند که صرف اوجاق دانیال (ع) نمایم و دعاگوی عمر و دولت شاه و شاهزاده و امیرزاده‌ها باشم. در تاریخ سنه ۱۲۴۶ قریه دره شام را از عالیجاه محبعلی بیگ نخجوانی به مبلغ سه صد تومان گرفته، وقف اوجاق دانیال (ع) ساختیم، که هر کس در این مقام مبارک بعد از این خلیفه بوده باشد اولاً به دولت شاه ایران واجب است دعا نماید. ثانیاً لعنت خدا و نفرین رسول بر آن کس شود که این قریه را بفروشد و یا به بیع گذارد وصرف اوجاق ننماید. کتبه علی اشرف نخجوانی سده ۱۲۴۷
»

فضای داخل کلیسا به صورت صلیب (باسلیکا) می‌باشد که از سه قسمت ایوان نمازخانه و محراب تشکیل شده‌است. ایوان بر روی دو ستون و دو نیم‌ستون قرار گرفته در پشت آن و زیر گنبد اصلی نمازخانه کلیسا واقع شده است. گوشه‌های مقرنس پاطاق گنبد دارای تصاویری رنگی است که شیوه نقاش‌های مذهبی قرن ۱۶ و ۱۷ میلادی را به یاد می‌آورد. محراب در جانب شرقی نمازخانه قرار گرفته که ۹۶ سانتیمتر از کف نمازگاه بلندتر است. ازاره محراب از سنگ مرمر است و بالای این ازاره‌ها را هفت طاقنمای جناعی دو طبقه زینت می‌دهد. از جمله تزئینات شگرف درون معبد سه نمازگاه سنگی انفرادی با حجاری‌های زیباست یکی از این نمازگاه‌ها را در وسط محراب قرار داده اند و دو تای دیگر در طرفین شمالی و جنوبی و نمازخانه بزرگ و در محاذات همدیگر قرار گرفته اند. این نمازگاه‌ها از آثار دوره قاجار به حساب می‌آیند.

برج ناقوس

بر روی ایوان دو طبقه‌ای متصل به دیوار جنوبی کلیسا قرار گرفته و دارای گنبدی هرمی شکل هشت ضلعی است که بر روی هشت ستون استوانه‌ای از سنگ سرخ با سرستونهای زیبا استوار گردیده است.

این برج در زمان عباس میرزا نایب السلطنه مرمت شده است

پیشانی طاق‌های بین این ستون‌ها که پا طاق گنبد برج محسوب می‌شوند، با نقوش برجسته فرشته، صلیب، ترنج، ستاره و گل هشت پر زینت یافته ودر سطح ایوان برج، قبوری از بزرگان آیین دین مسیح به چشم می‌خورد ودر دیوار ضلع شمالی این برج که بخشی از دیوار جنوبی کلیسا نیز بشمار می‌آید، تصاویر بر جسته‌ای از مریم مقدس و عیسای مسیح مشاهده می‌شود. در صحن این برج، تعدادی قبر به‌چشم می‌خورد که گفته می‌شود متعلق به افراد سرشناس و بزرگ مسیحی است. همچنین گویا ناقوس برج توسط ایتالیایی‌ها برای مرمت برده شده اما برگشت داده نشده است.

اجاق دانیال

تالاری است متصل به دیوار شمالی کلیسا که ۶ متر عرض و نزدیک به ۲۰ متر طول دارد و به سه قسمت مساوی تقسیم می‌شود:

۱- اجاق دانیال که به وسیله دیوار از تالار جدا شده و به نام دانیال از قدیسین قرن پنجم میلادی معروف است.
۲- تالار اجتماعات در وسط قرار گرفته است.
۳- محل غسل تعمید در انتهای شرقی تالار واقع است که در آن سکوی بلندی به چشم می‌خورد که میز سنگی غسل تعمید در وسط آن نهاده شده است.

مدرسه مذهبی یا دیری در کنار کلیسا وجود دارد که قدمت آن را به بیش از ۹۰۰ سال پیش نسبت می‌دهند. که در چهار طرف آن اتاقهایی وجود داشته که طبقه فوقانی آن جهت استراحت مسافرین و زائرین و طبقه زیرین محل اصطبل چهار پایان آنان بوده است. این دیر فعلاً در دست تعمیر است.

درباره تاریخ بنای این کلیسا که یکی از شاهکارهای معماری است. مطالب مختلفی نوشته شده است. برخی بدون توجه به وقایع تاریخی و تاریخ تطور شیوه‌های معماری بنای آن را تا نخستین سده‌های مسیحیت پیش برده اند در حالیکه شیوه بنا و مصالح ساختمانی و تزئینات هنری نشان می‌دهند که بنای این کلیسا همزمان با کلیساهای آختارمار و طاطائوس احداث شده است.

صدها سنگ نبشته به زبان ارمنی در داخل و خارج بنا نصب شده است که اگر این سنگ نبشته‌ها به زبان فارسی ترجمه گردد بانی و معمار و تاریخ بنای کلیسا حتی قسمتهایی از تاریخ اقوامی که در این سرزمین می زیسته‌اند. روشن خواهد شد.

ثبت در میراث جهانی یونسکو

این بنای تاریخی به شماره ۴۲۹ در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردیده و به خاطر قدمت و سابقه تاریخی و مذهبی و شیوه معماری منحصر به فرد آن در سال ۱۳۸۶ همراه با کلیساهای دیگر در استان آذربایجان، در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور مجموعه سه کلیسای سنت استپانوس، زور زور و قره کلیسا را به عنوان یک پرونده برای ثبت در فهرست میراث جهانی به یونسکو ارائه داد. در سال ۲۰۰۶ میلادی سه کلیسا برای ثبت در یونسکو پیشنهاد گردید که این کلیسا یکی از آنهاست. مراحل تشکیل پرونده این بنای تاریخی در حال انجام است و روند بازسازی و مرمـّت کلیسا به این منظور انجام شد. همچنین تعمیرات اساسی و گسترده‌ای با حفظ سبک شیوه معماری گذشته آن، با همّت سازمان میراث فرهنگی کشور و با همکاری شورای خلیفه‌گری ارامنه صورت گرفته است.

از جمله اقداماتی که در این راستا انجام گرفته می‌توان به تهیه نقشه فتوگرامتری با تمام جزئیـّات آن، تعمیر قسمت‌هایی ازحصار، خاک برداری داخل دیر، تعمیر کلّی پشت بام حجره‌ها و اتاق‌ها و ایجاد شیب مناسب در پشت بام آنها، ترمیم بخشی از دیوارهای فروریخته و تعمیر اساسی پشت‌بام کلیسا و نماز خانه، تعمیرطبقهٔ اوّل و دوم برج ناقوس، پنجره‌های چوبی، آتش دان‌های قدیمی و مانند آن‌ها اشاره کرد. اخیراَ افزون بر کارهای مرمتی فوق جهت استحکام بخشی بنا و آماده‌سازی آن برای بازدید جهانگردان که توسط میراث فرهنگی آذربایجان‌شرقی صورت گرفته است، جاده سابق آن نیز به نحو مطلوبی تعریض و آسفالت گردیده‌است.

اکتشافات جدید

در سال ۱۳۸۴ کارشناسان سازمان میراث فرهنگی طی مرمت بنا، بقایای استخوان حواریون و قدیسین مسیح را کشف کردند که طبق روایات تاریخی در این کلیسا نگهداری می‌شده‌است. آن‌ها بقایای استخوان‌ها را در میان دو طاق کلیسا شناسایی کردند. علاوه بر بقایای استخوانی چند تکه تخته مربوط به جعبه‌های نگهداری این استخوان‌ها، چند تکه پارچه زرد و آجری، تکه‌های موم، گِل اخرا و دانه‌های کُندر نیز در این محوطه شناسایی شده است. اسقف اعظم و خلیفه ارامنه تهران و شمال ایران با ارزشمند خواندن بقایای استخوانی یافت شده در این کلیسا از احتمال تعلق این بقایا به جسد حضرت یحیی خبر داد.

نظرات() 
cialis sale
دوشنبه 3 تیر 1398 04:41 ق.ظ

You actually revealed that wonderfully!
cialis arginine interactio cialis with 2 days delivery ou acheter du cialis pas cher prices for cialis 50mg buy cialis online does cialis cause gout we like it safe cheap cialis generic cialis tadalafil buy online cialis 5mg cialis e hiv
Cialis pills
یکشنبه 2 تیر 1398 12:46 ب.ظ

Nicely put, Thanks!
viagra or cialis cialis lilly tadalafi generic cialis with dapoxetine cialis rckenschmerzen viagra cialis levitra cialis patent expiration cialis italia gratis sialis try it no rx cialis cialis 200 dollar savings card
Generic cialis
شنبه 1 تیر 1398 10:07 ب.ظ

Thank you, A good amount of write ups.

cialis 20mg enter site 20 mg cialis cost how much does a cialis cost we like it cialis soft gel we recommend cialis best buy cialis 20mg prix en pharmacie cialis from canada achat cialis en suisse compare prices cialis uk cialis super acti
http://oththeokron.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 05:18 ق.ظ

Kudos! Useful stuff!
cialis professional from usa cialis pills try it no rx cialis cialis per paypa prix de cialis when can i take another cialis callus precios cialis peru cialis kaufen legalidad de comprar cialis
Cialis prices
جمعه 31 خرداد 1398 01:33 ب.ظ

Thanks a lot! I like this!
cialis tablets australia cuanto cuesta cialis yaho cialis baratos compran uk cialis 200 dollar savings card cialis coupons printable no prescription cialis cheap effetti del cialis deutschland cialis online buy cialis uk no prescription cialis 5 mg
Buy cialis
پنجشنبه 30 خرداد 1398 08:37 ب.ظ

You've made your point extremely well!.
ou acheter du cialis pas cher we choice cialis pfizer india canada discount drugs cialis generic cialis in vietnam cialis ahumada cialis rckenschmerzen cialis prezzo di mercato ou acheter du cialis pas cher we use it 50 mg cialis dose if a woman takes a mans cialis
http://proteram.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 02:08 ق.ظ

Incredible loads of valuable material!
wow look it cialis mexico we choice cialis pfizer india cialis 20mg preis cf price cialis per pill cialis dose 30mg india cialis 100mg cost achat cialis en europe brand cialis nl cialis cost generic cialis in vietnam
generic cialis 2018
چهارشنبه 29 خرداد 1398 09:37 ق.ظ

Lovely write ups. Regards!
click here to buy cialis cialis 20 mg cost online cialis canada discount drugs cialis cialis 5mg prezzo cialis a buon mercato cialis sale online weblink price cialis effetti del cialis cialis et insomni
buy cialis professional uk
سه شنبه 28 خرداد 1398 11:18 ق.ظ

Incredible many of great advice!
cialis with 2 days delivery buy name brand cialis on line cialis per paypa cialis lilly tadalafi cialis prezzo di mercato buy cialis cheap 10 mg look here cialis order on line cialis dosage tadalafil 20 mg cialis 100mg suppliers
Buy cialis online
دوشنبه 27 خرداد 1398 07:54 ب.ظ

Useful advice. Many thanks!
buy cialis sample pack compare prices cialis uk cialis for daily use generic cialis calis what is cialis cialis en 24 hora cialis sicuro in linea prix de cialis cialis canadian drugs
Cialis 20 mg
دوشنبه 27 خرداد 1398 04:54 ق.ظ

Effectively expressed indeed. !
viagra vs cialis cialis 10mg prix pharmaci venta cialis en espaa look here cialis order on line non 5 mg cialis generici cialis bula cialis 5 mg funziona cialis rezeptfrei cialis 5mg prix online cialis
do you need a prescription for cialis
یکشنبه 26 خرداد 1398 03:31 ب.ظ

You mentioned that fantastically.
rx cialis para comprar cialis dosage amounts bulk cialis generic cialis levitra cialis bula generic cialis soft gels buy cialis online cialis dosage recommendations wow cialis tadalafil 100mg cialis 5 mg scheda tecnica
http://tolltili.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 01:07 ق.ظ

You made your point.
order a sample of cialis tarif cialis france viagra cialis levitra viagra or cialis cialis wir preise cialis for daily use tarif cialis france generic cialis soft gels tadalafil 10 mg cialis authentique suisse
http://neyrawild.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 11:02 ق.ظ

Incredible loads of useful info.
cialis dosage amounts canadian discount cialis cialis rezeptfrei cialis cuantos mg hay cialis 30 day trial coupon enter site natural cialis cialis 20 mg we like it cialis soft gel cialis rckenschmerzen cialis ahumada
http://conttucon.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 08:45 ب.ظ

Awesome stuff, Kudos!
cialis sicuro in linea discount cialis click here to buy cialis cialis pills cialis tadalafil online cialis coupons printable cialis online cialis great britain acheter cialis meilleur pri cialis herbs
http://phodena.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 06:39 ق.ظ

Kudos, Very good information!
venta cialis en espaa where to buy cialis in ontario buy generic cialis legalidad de comprar cialis where cheapest cialis trusted tabled cialis softabs the best site cialis tablets cialis generic availability look here cialis order on line cialis rckenschmerzen
http://marnobooks.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 02:50 ق.ظ

Appreciate it, An abundance of posts.

comprar cialis 10 espa241a cialis pas cher paris cialis online we recommend cheapest cialis buy name brand cialis on line venta de cialis canada generico cialis mexico click here cialis daily uk discount cialis weblink price cialis
cialisvie.com
سه شنبه 21 خرداد 1398 08:24 ق.ظ

Superb posts. Thank you!
click here take cialis only best offers cialis use fast cialis online we like it safe cheap cialis cialis 100 mg 30 tablet tesco price cialis cialis official site canada discount drugs cialis cialis 50 mg soft tab cialis dosage recommendations
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 03:30 ق.ظ

Reliable forum posts. Kudos.
try it no rx cialis cialis 20 mg effectiveness buy cialis online cheapest buy cialis online cheapest cialis professional yohimbe how to purchase cialis on line cialis lowest price cialis pills price each cialis australian price cialis purchasing
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 09:23 ب.ظ

You stated that very well!
cialis australian price generic cialis in vietnam cialis sans ordonnance tadalafil 20mg rezeptfrei cialis apotheke we recommend cheapest cialis tadalafil 10 mg tadalafil tablets cialis para que sirve cialis lowest price
Cialis canada
پنجشنبه 15 آذر 1397 10:31 ب.ظ

Nicely put, Cheers.
cialis daily dose generic buy cialis cheap 10 mg how to buy cialis online usa best generic drugs cialis cost of cialis per pill cialis for sale sialis cialis preise schweiz tadalafil 10 mg cialis rckenschmerzen
buy cheap cialis on line
پنجشنبه 15 آذر 1397 03:01 ق.ظ

Nicely spoken without a doubt. .
cialis purchasing cialis italia gratis click here take cialis link for you cialis price brand cialis generic recommended site cialis kanada enter site very cheap cialis cialis mit grapefruitsaft pastillas cialis y alcoho link for you cialis price
Buy generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 09:58 ق.ظ

You mentioned it wonderfully!
cialis tadalafil cialis sans ordonnance cialis mit grapefruitsaft cialis canadian drugs cialis pills in singapore cialis generico en mexico buy cialis online cheapest when will generic cialis be available we like it cialis price cialis 5mg billiger
Cialis canada
سه شنبه 13 آذر 1397 10:27 ب.ظ

Nicely put. Kudos.
cialis generic cialis sicuro in linea tadalafilo opinioni cialis generico cialis 5 mg schweiz link for you cialis price cialis online deutschland cialis canadian drugs canadian cialis viagra or cialis
Buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 11:36 ق.ظ

Kudos. Excellent stuff!
cialis lilly tadalafi cialis super acti cialis australian price cialis 5 mg cialis rckenschmerzen when can i take another cialis generic for cialis free cialis cialis 20 mg achat cialis en itali
buy cialis online us pharmacy
دوشنبه 12 آذر 1397 11:57 ب.ظ

Terrific material. Kudos!
sublingual cialis online prezzo di cialis in bulgaria warnings for cialis we use it 50 mg cialis dose cialis tablets australia cialis et insomni are there generic cialis prix cialis once a da american pharmacy cialis cialis canadian drugs
buy tadalafil online
دوشنبه 12 آذر 1397 11:04 ق.ظ

You actually revealed that perfectly.
cialis for daily use cialis 20 mg effectiveness cialis tablets australia costo in farmacia cialis how much does a cialis cost acheter cialis kamagra cialis online holland cost of cialis per pill buy generic cialis cialis venta a domicilio
buy cialis usa
یکشنبه 11 آذر 1397 11:27 ب.ظ

Nicely put. Cheers!
cialis generique india cialis 100mg cost cialis 30 day trial coupon cialis cipla best buy cialis with 2 days delivery price cialis best cialis bula cialis tadalafil online we choice free trial of cialis cialis 5 mg effetti collateral
buy cialis us pharmacy
یکشنبه 11 آذر 1397 10:21 ق.ظ

Beneficial material. Appreciate it!
cialis in sconto cialis wir preise cialis 5 mg effetti collateral cialis online napol are there generic cialis cost of cialis cvs cialis cuantos mg hay achat cialis en suisse click here take cialis buy cialis cheap 10 mg
buy tadalafil
شنبه 10 آذر 1397 11:37 ب.ظ

Kudos, I enjoy it!
discount cialis cialis prezzo in linea basso cilas generic cialis tadalafil when will generic cialis be available cialis daily buying cialis in colombia cialis rezeptfrei get cheap cialis online cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :